De modewereld gonst van 'ethic': goede arbeidsomstandigheden en milieubewust zijn hip. De bladen babbelen erover, BN'ers en Bono bemoeien zich ermee. Maar ja, het vorige 'ecomode'-golfje, midden jaren negentig, was kortstondig. Maken we dit keer iets blijvends mee?
Wat? Kleed jij je nog niet hiphonest? Uncool, hoor. Als je tenminste de modebladen mag geloven. 'Hoe eco zijn Halina Reijn, Chris Zegers en Tara Elders?' kopte AvantGarde op de mei-cover. Binnenin een fotoreportage met BN'ers in T-shirts van fairtrade modemerk Edun, opgezet door Ali Hewson, de vrouw van U2's Bono.
Elle en Elegance, Vogue en Vanity Fair, cultblad Link, vakweekblad Textilia - iedereen schrijft over 'slow fashion' (weldadig als 'Slow Food'), biokatoen en het ethiekgevoel dat door modeland waart.
Mode moet eerlijk en schoon geproduceerd worden: geen semi-slavernij meer van katoenboeren, of van kinderen en vrouwen in Aziatische 'sweat shops'. Geen pesticiden of smerige verfstoffen. Geen onnodig dierenleed (bont). En geen graatmagere modellen op de catwalk: jonge meisjes moeten tegen uithongerwoede worden beschermd.
Topmodellen prediken couture-met-geweten. Ellettra Rosselini compenseert haar vliegreisjes met bomenaanplant. De Braziliaanse Gisèle Bündchen is fanatiek milieuactiviste in haar vaderland. En de favoriete goede doelen van onze eigen Doutzen Kroes? Wereldnatuurfonds, Greenpeace en Unicef, zo meldt Vogue.
Boegbeeld in trendmetropool Londen is ex-Beatledochter en ontwerpster Stella McCartney. Het creëren van sjieke, milieubewuste elfenjurkjes paart McCartney aan acties voor dierenrechten. Leer en bont verfoeit ze, terwijl andere modemakers juist daaraan dik verdienen!
Hiphonest winkels en koopsites schieten uit de grond, ook in Nederland. De bekendste is Nukuhiva van tv-reispresentatrice Floortje Dessing. Eindelijk lijken 'fairtrade' en 'eco' welkom op de erepodia van het modespektakel. Of is het slechts een bevlieging? Tussen duizenden business-as-usual modereportages en kledingwinkels raken een paar 'ethic'-apostelen snel vergeten. Mode is mode: wispelturig. 'Trend of kentering?' - Elle twijfelt.
Ecoluxury
Kopenhagen, afgelopen maart. Scandinavische (mode)designers zijn hot. De CPH Vision vakbeurs, waar uitverkoren jonge merken zich presenteren, telt 230 stands. Daaronder een tiental uitgesproken fairtrade en eco-ontwerpers. De Deense Camilla Norrback heeft deftig-pikante 'ecoluxury' jurkjes hangen, naast laagdrempelige street wear - allemaal van milieukeurmerken voorzien. Ook IVANAHelsinki koketteert met gewetensvolle productiemethoden. Edun is present, Kuyichi, een initiatief van de Nederlandse ngo (non-gouvernementele organisatie) Solidaridad, eveneens.
De Fransman Aurelyen ("geen achternaam") heeft in Peru het atelier Misericordia opgericht. Vrouwen en mannen met een getraumatiseerde achtergrond produceren daar jaarlijks 15.000 kledingstukken tegen ordentelijke lonen. Iedereen verdient evenveel. Misericordia hangt onder meer bij Maison de Bonneterrie, De Bijenkorf en de nieuwe tienermodezaak Evil Sisters.
Vintage
Relaxed op een poef zit ontwerpster Anna Huoviala van het splinternieuwe Finse merk GlobeHope te laptoppen en onopgemaakt wondermooi te wezen. Om haar heen hiphopperige kleding (girls en guys), uit afgekeurde fabriekspartijen leger- en ziekenhuiskleding en overgeschoten 'vintage'-stoffen - zeg maar: afkomstig uit grootvaders textielfabriekmagazijn.
Opnieuw kleuren en naaien - en hup: ineens heb je een speelse baggy broek. Huoviala: 'Stevige, stoere stoffen combineren met soepel bloesjeskatoen: dat geeft een uniek effect. Jonge Scandinavische designers volgen hun geweten op hun eigen manier. Sommigen laten alles fairtrade in ontwikkelingslanden produceren, anderen juist dicht bij huis: vanwege de energiebesparing (transport), en het past bij de noordse ambachtelijkheidstraditie. Wijzelf doen dingen samen met ngo's als het Wereldnatuurfonds. Ons komende wintercollectiethema is "arctic". Geen banale opdrukken over bedreigde poolkappen en ijsberen, wel kleurstellingen die verwijzen naar de schoonheid ervan.'
Nog zo'n onbevangen starter is het Noorse AlohaHemp, frisse loot aan een bloeiende boom vol hennepmerken. Hennep is een sterk, mooi en milieuvriendelijk vezelgewas. 'Onze specialiteit is skate-, snowboard- en outdoor-mode', vertellen de piepjonge ontwerpster Silje Øygarden en verkoopleidster Nelly Torvik. 'We verwerken minimaal 55 procent hennep in ieder ontwerp. Uiteindelijk willen we ook toe naar biokatoen.'
Het gaat hard met zulke nieuwkomers. GlobeHope is mondiaal doorgebroken. Kauppa in Amsterdam is hun eerste Nederlandse verkooppunt. AlohaHemp hangt bij ruim honderd Scandinavische winkels. Vakbeurzen reserveren ruimte voor aanstormende 'ethic' labels. De Londense Modeweek had er dit voorjaar een aparte afdeling voor. In New York en Parijs werden bezoekers getrakteerd op modeshows met tientallen 'so ethic' merken.
Op de Arnhemse Modebiënnale werd afgelopen juni het exclusieve merk Ami-e-toi gelanceerd. Bedenksters zijn de ontwerpsters Rietje Compiet en Jacqueline van Lent. Ami-e-toi combineert dure materialen met tweedehands-sierelementen. Alles wordt vervaardigd door speciaal opgeleide dakloze vrouwen in Nederland.
Vijfhonderd ontwerpers
Een blijvende kentering durft CPH Vision organisator Jan Busch Carlsen in trendgevoelig Kopenhagen desondanks niet te beloven: 'Ontwerpers willen wel; vooral de kleinere fungeren als aanjagers. Maar de grote producenten moeten het willen oppakken. CPH helpt een handje. Met vijf speciale ontwerpen steunen wij dit keer Amnesty International.'
Het gerenommeerde Parijse trendvoorspellingsbureau Promostyl is stelliger: minstens tot in 2009 zet ethic dóór. Inderdaad zijn er opvallende verschillen met vijftien jaar geleden, toen 'ethisch' en 'milieubewust' kortstondig opdoken in modeland.
Neem het aantal sociaal bevlogen kwaliteits-ontwerpers. Tóen had je alleen de Engelse Katherine Hamnett. Tegenwoordig timmeren alleen al in de Angelsaksische wereld vijfhonderd ontwerpers ethisch aan de weg. Voor haute-couturiers is maatschappelijk idealisme geen ver-van-mijn-catwalkshow meer: hun clientèle van Hollywood-acteurs en rocksterren stort zich massaal op goede doelen en wil dat ook zichtbaar uitdragen.
Stella McCartney ontwerpt voor top-modehuizen als Gucci en Chloé. Mode-halfgod Giorgio Armani propageert biologisch geteelde katoen. De Amerikaanse Linda Loudermilk heeft een complete 'Luxury Eco Movement' gelanceerd, met zelfontwikkelde hoogkwalitatieve textielsoorten uit hernieuwbare grondstoffen, zoals zeewier en bamboevezel.
Eco-jeans
Deels is het een generatiekwestie. Waar 'oude' Nederlandse couturiers als Mart Visser blijven steken in gehakketak met dierenbeschermers over bontgebruik, zorgt iemand als Marlies Dekkers goed voor de Chinese fabrieksarbeidsters die haar sexy luxe-lingerie produceren. Van hun loon kunnen de dames reeds na enkele jaren een eigen huis kopen.
Nog belangrijker dan zulke 'role models' is dat leidende jeansmerken en winkelketens het eindelijk aandurven om items openlijk, als 'organic' (biologisch) te introduceren. Jarenlang opgejaagd door protesten tegen sweat shops en milieuvervuiling en door oproepen tot 'maatschappelijk verantwoord ondernemen', raken mode-multinationals zoetjesaan vertrouwd met interne gedragscodes, onderhandelingen met leveranciers over arbeidsomstandigheden en onafhankelijke fairtrade- en milieucontroles. Nu de klimaatonrust toeslaat, zijn ze klaar voor een nieuw, 'groen' avontuur.
Marks&Spencers, de Bijenkorf en H&M, met groeiende collecties trendy biologische dames- en kinderkleding. Wrangler, Lee, Levi's, G-Star, LTB en Mustang met eigen eco-jeans. En als klap op de vuurpijl 's werelds grootste grootwinkelketen Wal-Mart, die (uiteindelijk volledig) wil overgaan op biologisch katoen. Modesprookjesland is onmiskenbaar ontwaakt.
Maar definitief? Daarvoor moet nog heel wat gebeuren. Eén obstakel is (politieke) onwil in economisch stormachtig groeiende productielanden als China en India. Chinese bedrijfsleiders en machtige regionale politici hebben weinig op met arbeidsrecht en milieu. De minachting voor boeren en handwerkers binnen het Indiase kastesysteem maakt het er evenmin makkelijk op.
Een tweede hindernis is het kennisgebrek in westerse modekringen. Bestaan er milieuvriendelijke productie-alternatieven? Bestaat diervriendelijk leer? Welke criteria hanteer je voor eerlijke handel? Modemakers hebben vaak geen benul. Dus organiseren ze zich in kennisuitwisselings-netwerken, zoals Organic Exchange, waarin meer dan vijftig modebedrijven meedraaien, van biologische katoenproducenten tot winkelketens als H&M, C&A, Otto en Timberland.
Nederland kende al langer de Fair Wear Foundation, waarin de modebranche en ngo's samen optrekken rond betere arbeidsomstandigheden in textiel- en kledingfabrieken. Daar is nu Made-By bij gekomen, dat merken begeleidt op weg naar 'integraal duurzame' productie: goede arbeidsomstandigheden, milieusparend en transparant. Inmiddels zijn twintig merken aangesloten. Kleinere Nederlandse namen, maar sinds kort ook het gevestigde Deense Jackpot. Hun serieuze inspanningen zijn herkenbaar aan het ergens ingenaaide blauwe Made-By knoopje.
West Afrika
Derde belangrijke bottleneck is ironisch genoeg plotseling aantrekkende vraag. Ineens onstaat een tekort aan geschikte natuurlijke en synthetische grondstoffen. Niet dat de ontwikkelingen stilstaan: een bemoedigende dubbeltrend is het groeiende marktaandeel van synthetische vezels, die ook nog eens steeds milieuvriendelijker worden geproduceerd.
Traditionele (polyester)vezels op aardoliebasis zijn allesbehalve 'schoon', maar de chemische en vezelindustrie heeft maatschappelijk verantwoord ondernemen omarmd. Nog fraaiere vergezichten komen van revolutionaire vezelsynthetische vernieuwingen (zie kader Textiele suikerspin), met behulp van bio- en nanotechnologie.
Op korte termijn knaagt vooral het gebrek aan verantwoorde natuurlijke grondstoffen. Milieusparende vezelgewassen zijn in opmars, maar de gangbare teelt van de voornaamste textielgrondstof, katoen, blijft een regelrechte ramp. Het water- en pesticidengebruik is moordend. In sommige dictatoriale katoenlanden zuchten boerendorpen onder halfslavernij. Biologisch katoen heeft een marktaandeel van nog geen 0,05 procent! Zo beschouwd, doen die hiphonest juichverhalen toch een tikkeltje voorbarig aan...
Alhoewel: de groeiende wereldvraag naar biokatoen (in 2008 oplopend van 61 naar 100 duizend ton, op een wereld-katoenproductie van 22,7 miljoen ton) biedt kansen. De Duits-Turks-Nederlandse grootleverancier van biologisch katoen AK Organic/Mavideniz kreeg recentelijk bezoek van Wal Mart: hoe komen we aan voldoende biokatoen?
Zulke klanten laat je niet weer ontgoocheld afhaken. Samen met Agri-ProFocus (een platform van ontwikkelingsclubs en kennisinstellingen dat producentenorganisaties ondersteunt) bereidt AK Organic in de West-Afrikaanse kantoenlanden Burkina Faso en Mali daarom een grootschalige omschakeling voor naar biologische katoenteelt. Uiteindelijk streven, volgens AK Organic woordvoerder Kars Kooistra: 150 duizend ton, oftewel 20 procent van de West-Afrikaanse katoenproductie. Geen slecht begin.
Samenwerkings-organisaties
(met links naar merken):
www.organicexchange.org
www.made-by.nl
www.fairwear.nl
www.boweevil.nl
Zijdezacht brandnetel
Straatarm zijn ze niet, Carla Wobma en echtgenoot Bob Crébas, ooit mede-oprichters van kringloopwinkelketen Het Goed en van Marktplaats.nl: niet sinds zij in 2004 Marktplaats konden verkopen. Maar om nou te gaan rentenieren in Monte Carlo.
'Via via kwamen we in gesprek met mensen die partners zochten voor projecten met biologische teelt voor brandneteltextiel', vertelt Wobma. 'Wij vonden dat interessant. Wanneer straks heel China zich modieus wil kleden, heb je absoluut milieusparende katoenvervangers nodig, die op veel plaatsen te telen zijn. Zelfs biologische katoenteelt gebruikt veel water, en vraagt bovendien anderhalf keer zoveel ruimte als gewone katoenproductie.'
Brandnetelvezel kun je tot superfijne stof omtoveren. Isolerend of ademend, denim-ruw of meer-dan-zijdezacht. Eeuwen geleden gold brandnetelstof als luxetextiel. Brennels heeft die draad vanaf 2005 opgepakt. Tot nog toe werden Duitse brandnetels gebruikt, binnenkort komt uit de Noordoostpolder de eerste eigen oogst. 'Geen gewone bermbrandnetels', verduidelijken Wobma en haar PR-vrouw Nienke Feddes. 'Het zijn speciale kruisingen: groeitijd twee jaar, en tot vier meter hoog. Ieder plantje moet je apart planten. Voor uitzaaien hoeft dus niemand bang te zijn Bestrijdingsmiddelen zijn niet nodig. De opbrengst per hectare is hoog. Kortom, een ideale katoenvervanger. En vlak bij huis, dus weinig transport.'
Textiele suikerspin
'Global Warming Ready'. Paginagrote advertenties in alle modebladen: modellen huppelen tussen tropische papegaaien op het Venetiaanse San Marcoplein. Of lanterfanten op een wolkenkrabber-dak boven ondergelopen New York. Jeansmerk Diesel doet geen ecokatoenen spijkerbroeken, maar prikkelende doordenkplaatjes.
Lift Diesel opportunistisch mee op de klimaatpaniek? Niet helemaal. Het bedrijf loopt voorop in moderne milieubewuste vezeltechnologie. Het experimenteert met Ingeotm, een zeer modische synthetische vezel. Ingeo wordt gesponnen uit chemische derivaten van maïssuikers. Een Diesel Ingeo T-shirt is dus een soort textiele suikerspin.
Er zijn meer van zulke hightech vezels, met utopische namen als Body Care®, Bluesign® en Earthwhiletm. Nog baanbrekender is de nano-vezeltechnologie. Nanos betekent dwerg. Met nanotech zijn minuscule materiedeeltjes uiterst exact te fabriceren en te rangschikken: vezel voor vezel, molecuul voor molecuul. Die precisie-productie kan grote milieuwinst opleveren. Straks kunnen we textiel uit allerlei grondstoffen maken. Geen aardolie meer nodig, en productieafval is passé. Ook krijg je volkomen nieuwe kwaliteiten. Supersterke textiel, of zelfreinigend - wég die energievretende wasmachine! Nano-finished werkkleding bestaat al, idem dito mode komt eraan.
Merken:
www.modemeteenmissie.nl (Ami-e-toi)
www.lindaloudermilk.com
Floppi@fromsomewhere.co.uk
www.edun.ie.
www.noir-illuminatie2.com (Deens)
www.alchemist-fashion.com
www.nike.com
www.ciel.ltd.uk
www.charmoneshoes.com (geen webshop)
www.enamore.co.uk
www.50-50.no
www.hemphouse.no
www.marliesdekkers.nl
www.article-23.com
Misericordia (via www.premiumfashionbrands.eu) Ligt in: The Factory (Amsterdam en Amstelveen), Next Issue (Amstelveen), De Bijenkorf (Amsterdam en Rotterdam), Evil Sisters (Amsterdam) en Maison de Bonneterie (Amsterdam)
Merken met Webstores
aGaiN NYC
("fRoM Junk tO FunK", verkooppunten van L.A tot Libanon)
www.Againnyc.com
Davina Hawthorne
Textiel- en modedesigner, Londen. Romantisch-erotische jongevrouwenmode.
www.davinahawthorne.com
Del Forte Denim
("Rejeaneration", NY) Sassy jeans, hotpants, 100% biokatoen. Diverse online verkooppunten. info@delforte.com
Stewart&Brown
("Organic Pioneers", V.S.)
Lid van 1% for the Planet, bedrijven die een vrijwillige 'aarde-belasting' betalen. Feeërieke lichtgekleurde collecties. Bio-katoen e.a.
www.stewartbrown.com
THTC (The Hemp Trading Company)
Urban, provocerende opdrukken ("Bush & Sons Family Butchers") Hennep en biokatoen.
www.thtc.com
Cora Kemperman
(NL, fairtrade vrouwenmode)
www.corakemperman.nl
Triko (underground)
www.triko.com
Mara Blu
http://www.mara-blu.com
GlobeHope (Finland)
www.GlobeHope.com
Anna Cohen (V.S.)
www.annacohen.com
Webshop bij Yahoo.com
AlohaHemp (Noorwegen)
e-mail order to info@alohahemp.com
Outdoor
Multimerk Webstores
www.btcelements.com
www.thenaturalstore.co.uk
www.hess-natur.de (ook hard copy catalogus)
www.btcelements.com
www.fair21.com
http://www.sincero.nl
http://www.birgittadevos.nl
http://www.ecologicfashion.nl
www.brennels.nl
Winkels in Nederland
(Zie ook via: www.kledingchecker.nl en www.made-by.nl)
Nukuhiva
Haarlemmerstraat 36, Amsterdam
www.nukuhiva.nl
(Edun, Loomstate, Inti, Nathali Dissel, Misericordia, True Grace, Worn Again, Intoxica, Komodo, Stewart + Brown, Campos de Ibiza)
Store/showroom Rianne de Witte
Reigerstraat 5, Breda
www.riannedewitte.nl
Kauppa
Oude Spiegelstraat 6, Amsterdam
www.kauppa.nl
(Finse mode, o.a.: Globe Hope, IVANAhelsinki)
YOI Guerilla Store
Wisselende adressen in Amsterdam
www.yoi.nu
www.yoistore.nl
O.a.: Linda Loudermilk, Ursula Pelt, Jux, THTC, American Apparel, Mavi en Loomstate. Schoenen: Beyond Skin
American Apparel
Westerstraat 59-61, Amsterdam
Meent 95, Rotterdam
eQuita Fair Fashion
Oude Kijk in 't Jatstraat 50, Groningen
www.equita.nl
Mode, accessoires; mannen, vrouwen en kids.
Bio-Barrio Mixstore
Voetboogstraat 20, Amsterdam
www.barrio.nl
Cuts (kapsalon), clothes and culture. O.a. sneakers van Vans i.s.m. Loomstate, verder: Kana Beach (hennep), STUDIOshop (reuse).
JAS, The Organic Clothing Co.
Nieuwe Binnenweg 133c, Rotterdam
www.organicjas.com
BNK
Haarlemmerdijk 120, Amsterdam
(Vrouwenmode)
The Hemp Works
Nieuwendijk 13, Amsterdam
www.hempsworks.nl
(Hennepmode)
Schone Zaken
Boterdiep 8, Groningen
Tel. 050-589 1515
(Mode, ondergoed, accessoires; vrouwen en mannen).
Free Sprits
Rokin 82, Amsterdam
www.freespiritsamsterdam.nl
(Outdoor, o.a: Drifter, Nomad, Patagonia)
Brennels
Gele Rijdersplein 28, Arnhem
www.brennels.nl
(Brandnetelkleding e.a. Brennels, People Tree, Make Piece, Machja. Schoenen: Camper, Trippen, Birkenstock)
Maison de Bonneterie
Utrecht
(Jeans, o.a.: Circle of Trust, Blueblood. Schoenen/kinderschoenen: Veja)
© onzeWereld Media oktober 2007
